Wypalenie zawodowe, L4 na stres – jak tego uniknąć?

Stres i wypalenie zawodowe może dotykać nawet 65% aktywnych zawodowo Polaków. Sprawa jest poważna, ponieważ wpływa na komfort życia nie tylko osoby dotkniętej wypaleniem zawodowym, ale także wpływa na jej relacje ze współpracownikami, klientami i bliskimi w domu. Czy da się ustrzec przed wypaleniem zawodowym?
 

Co to jest wypalenie zawodowe?

Chociaż o wypaleniu zawodowym w Polsce słyszy się dopiero od kilku lat, nie jest to zjawisko nowe. Pierwszy raz tego terminu użył amerykański psycholog, Herbert Fredenberger niemal pół wieku temu. Jego zdaniem, wypalenie zawodowe to stan, w którym występuje wyczerpanie psychiczne i fizyczne życiem zawodowym. Jest on powodowany przez zbyt mocne zaangażowanie w pracę, które uniemożliwia zachowanie równowagi życiowej. 

Istnieje wiele rozbudowanych definicji i artykułów na temat tego, co to jest wypalenie zawodowe, jednak w dużym uproszczeniu można przyjąć, że stres i wypalenie zawodowe idą ze sobą w parze. Fredenberger uznał, że jest to stan postępujący, który jest procesem. Wyróżnił 12 faz wypalenia zawodowego, a każdej z nich towarzyszy presja i stres. Co ważne, na rozwijanie się wypalenia zawodowego wpływ mają czynniki zewnętrzne i wewnętrzne: to zarówno otoczenie kulturowe, społeczne, korporacyjne, jak i indywidualne predyspozycje danej osoby. Z pewnością na wypalenie zawodowe bardziej narażone są osoby ambitne, lubiące wyzwania, przyzwyczajone do osiągania dobrych wyników, a także uprawiający wymagający psychicznie zawód, jak służba zdrowia, edukacja, pomoc społeczna. Należy jednak pamiętać, że wypalenie zawodowe to stan, który może dotknąć każdego aktywnego zawodowego pracownika: niezależnie od formy zatrudnienia, branży czy wymiaru godzin pracy. 

Objawy wypalenia zawodowego

Objawy wypalenia zawodowego mogą być z początku bagatelizowane przez osobę doświadczającą tego stanu i nie łączone z życiem zawodowym. Objawy wypalenia łudząco przypominają inne choroby, a dzieje się tak, ponieważ powodowane są przez chroniczne zmęczenie i stres, które prowadzą do powstawania różnorodnych stanów zapalnych w organizmie i stopniowego wycieńczenia.

Osoby doświadczające wypalenia skarżą się na problemy z pamięcią i koncentracją, spadek odporności, częste infekcje, spadek libido, poczucie braku sensu, problemy ze snem. Bywa, że z powodu narastającej frustracji i negatywnych uczuć, pogarszają się relacje z bliskimi, co prowadzi do dalszego pogorszenia kondycji psychicznej chorego. Co ważne, na wielu etapach postępującego procesu wypalenia zawodowego, osoba nim dotknięta zaprzecza, jakoby jej samopoczucie miało związek z wykonywaną pracą. Nierzadko wpada w spiralę brania na siebie jeszcze większej liczby obowiązków, wyjazdów służbowych i projektów, które w oczywisty z dystansu sposób pogłębiają już istniejące objawy. 

Z czasem osoba wypalona zawodowo zmienia się niemal nie do poznania: psychiatrzy zauważają, że zmienia się jej system wartości, a anhedonia (nieumiejętność doświadczania radości) uniemożliwia czerpanie jakiejkolwiek satysfakcji z życia. Wypalenie zaczyna separować osobę nim dotkniętą od rzeczywistości: następują zmiany w zachowaniu polegające na braku jakiejkolwiek aktywności, rezygnacji z hobby, a nawet depersonalizacji. Pojawia się wewnętrzna pustka, której towarzyszą stany lękowe, ataki paniki, poczucie zagubienia. Rozwija się depresja, której mogą towarzyszyć myśli samobójcze. 

Powyższy scenariusz jest ekstremalnym przykładem tego, do czego może doprowadzić wypalenie zawodowe. Nie oznacza to jednak, że łagodniejsze objawy, takie jak niechęć do jedzenia śniadania przed pracą ze względu na ściśnięty żołądek czy pogorszenie samopoczucia psychicznego w niedzielę popołudniu mogą być bagatelizowane. Wypalenie zawodowe rozwija się w odrobinę inny sposób u każdego i zawsze wymaga interwencji.

Jak uniknąć wypalenia zawodowego?

Sposobów na to, jak uniknąć wypalenia zawodowego jest co najmniej kilka. Najlepsze efekty przynosi stosowanie ich wspólnie. Najważniejszą kwestią jest odnalezienie swojego rytmu i baczne przyglądanie się swojemu samopoczuciu. Jeśli od dłuższego czasu czujemy, że „nie jesteśmy w formie”, należy dokładnie przyjrzeć się przyczynie tego stanu rzeczy. Konieczne jest regularne uprawianie aktywności fizycznej dostosowanej do własnych możliwości i potrzeb: spacery są tu tak samo istotne jak ćwiczenia na siłowni. Warto wybrać to, co po prostu sprawia nam przyjemność. 

Wypalenie zawodowe to jest stan, w którym bardzo podnosi się w naszym organizmie poziom kortyzolu, czyli tzw. hormonu stresu. Obniżyć go można wypoczywając oraz ruszając się. Wypoczynek powinien być przez nas traktowany nie jako kolejne pole do sprawdzenia się, tylko faktyczne odseparowanie się od obowiązków i powinności.

Aby nie dać się wypaleniu zawodowemu, konieczne jest także dbanie o bliskie relacje z innymi osobami: satysfakcjonujące związki z rodziną i przyjaciółmi nie tylko poprawiają kondycję psychiczną, ale są również oparciem w chwilach słabości. W końcu to najczęściej bliscy potrafią zwrócić nam uwagę, że dzieje się coś niepokojącego: warto ich słuchać szczególnie, jeśli adresują nasz stosunek do pracy.

Szczególnie narażone na wypalenie zawodowe są osoby, które cechuje perfekcjonizm, chęć uzyskiwania pochwał od innych, strach przed krytyką, brak asertywności i zewnętrzne wartościowanie (myślę o sobie to, co mówią o mnie inni). Tego typu cechy warto przepracować, np. z terapeutą, co zdecydowanie zmniejszy ryzyko wypalenia zawodowego, ale także poprawi komfort życia na wszystkich płaszczyznach relacyjnych. 

Jak uniknąć wypalenia zawodowego swoich pracowników?

Jako pracodawcy mamy bardzo duży wpływ na to, czy w naszej firmie pojawi się wypalenie zawodowe. Co to oznacza w praktyce? Jeśli dla naszych pracowników praca to stres, z dużym prawdopodobieństwem wielu z nich z czasem zacznie doświadczać wypalenia, co przełoży się na spadek morale całej grupy pracowniczej.

Warto budować kulturę firmową, która wspiera otwartą komunikację oraz szkolić menedżerów tak, aby byli w stanie obserwować pracowników i interweniować, kiedy dostrzegą niepokojące sygnały takie jak zniechęcenie, spadek motywacji czy nierozwiązane kwestie. Wyznaczanie jasnych i osiągalnych celów, którym towarzyszy również wzrost wynagrodzenia i/lub możliwość zdobywania nowych kompetencji poświadczonych certyfikatami także zmniejsza ryzyko pojawienia się w zespole wypalenia zawodowego. Dbanie o integrację zespołu, organizowanie pracy tak, aby był czas na pracę i odpoczynek to kluczowe kwestie, które chociaż wydają się oczywiste, wciąż są często zaniedbywane. Niekiedy czynnikiem zmniejszającym stres w zespole jest po prostu zatrudnienie dodatkowego pracownika, który odciąży pozostałych członków zespołu i pozwoli im odzyskać radość z wykonywanych obowiązków. 

Jako pracodawcy powinniśmy trzymać rękę na pulsie i reagować, kiedy obserwujemy niepokojące zjawiska: spadek samopoczucia pracowników przekłada się na utratę cennego zespołu. Jeśli nie jesteśmy samodzielnie w stanie sobie poradzić z tym zagadnieniem, warto się zwrócić do specjalistów. 

Czy można dostać zwolnienie lekarskie z powodu wypalenia zawodowego?

Jeszcze do niedawna zawodowe wypalenie i objawy takie jak chroniczne zmęczenie, niechęć do jakiejkolwiek aktywności, poczucie bezsensu i osłabienie odporności były traktowane jako chwilowa niedyspozycja, która nie zasługuje na osobną klasyfikację jak np. depresja czy grypa.

Wszystko zmieniło się jednak w pandemii: specjaliści zauważyli, że zaburzenie granic między pracą a życiem domowym wpłynęło na powiększenie się grupy pacjentów zgłaszających się do psychiatrów z objawami wypalenia zawodowego. Z tego też względu Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wpisała tę jednostkę na listę Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. W praktyce oznacza to, że od 1 stycznia 2022 wypalenie zawodowe jest chorobą, z powodu której można uzyskać L4, ale jeszcze nie w Polsce. WHO obecnie ogłosiło nową listę ICD-11, a w Polsce wciąż obowiązuje lista ICD-10. Dopóki nowa nie zostanie przetłumaczona, a polskie prawo dostosowane do zagadnień w niej zawartych, lekarze nie będą mogli powołać się w zwolnieniu na nową jednostkę chorobową. 


 

Na co możemy liczyć, jeśli L4 na stres związany z pracą stanie się możliwe do uzyskania w naszym kraju? Prawdopodobnie będzie dotyczyło aż 30-dniowej przerwy od prazy. Zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami, L4 na stres i wypalenie zawodowe będzie związane z wypłatą 80% pensji. W przeciwieństwie do wielu innych chorób, w przypadku „zwolnienia na stres” możliwe (a nawet wskazane!) będzie wychodzenie z domu. 

Na ten moment jednak nie wiadomo, kiedy konkretnie wypalenie zawodowe zostanie uznane za osobną jednostkę chorobową w Polsce: nastąpi to jednak nie wcześniej niż w połowie 2023 roki. Mimo to, nie oznacza to, że objawy towarzyszące są przez lekarzy bagatelizowane. Najczęściej lekarze wiążą objawy przedstawiane przez pacjenta z depresją, sugerują dłuższy odpoczynek, niekiedy przyjmowanie łagodnych leków poprawiających nastrój, dają skierowanie do psychiatry i zalecają psychoterapię. 

Zwróć uwagę!

Błąd
Dziękujemy za opinię! Po moderacji opinia pojawi się na stronie
Karta podarunkowa

Działanie wykonano

Potwierdziłeś, że otrzymałeś karty podarunkowe. Dziękujemy za poinformowanie nas.
Powodzenie!
Jesteś zarejestrowany na stronie internetowej giftmall.
Coś poszło nie tak
Podczas rejestracji wystąpił błąd.
Proszę spróbować później.